नेपाली वैज्ञानिकको ऐतिहासिक आविष्कार: पहाडसँग ठोक्किनुअघि विमान आफैँ सुरक्षित बाटोमा मोडिने प्रविधिको सफल परीक्षण

नेपाली वैज्ञानिकको विश्वस्तरीय सफलता: पहाडसँग ठोक्किनुअघि विमान आफैँ सुरक्षित बाटोमा मोडिने प्रविधिको सफल विकास

नेपाली अनुसन्धानकर्ता तथा वैज्ञानिकहरूको टोलीले नेपालको उड्डयन सुरक्षाको क्षेत्रमा ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गरेको छ। नेपाली वैज्ञानिक डा. इन्जिनियर रामहरि भट्टराई सहितको अनुसन्धान टोलीले खराब मौसम, बाक्लो हुस्सु, कुहिरो वा अगाडिको दृश्य स्पष्ट नदेखिने अवस्थामा विमान वा मानवरहित विमान (ड्रोन) लाई पहाडसँग ठोक्किनुअघि स्वतः सुरक्षित दिशातर्फ मोड्ने अत्याधुनिक प्रविधिको सफल विकास र परीक्षण गरेको छ। यस उपलब्धिलाई नेपालको उड्डयन प्रविधिमा नयाँ युगको सुरुवातका रूपमा हेरिएको छ।

नेपाल विश्वकै सबैभन्दा जटिल भौगोलिक बनोट भएका देशहरूमध्ये एक हो। अग्ला हिमाल, गहिरा खोँच, साँघुरा उपत्यका तथा छिट्टै परिवर्तन हुने मौसमका कारण यहाँको हवाई उडान चुनौतीपूर्ण मानिन्छ। विगतमा खराब मौसमका कारण पाइलटले अगाडिको पहाड वा भूभाग स्पष्ट देख्न नसक्दा धेरै विमान दुर्घटनाहरू भएका छन्। यही गम्भीर समस्यालाई समाधान गर्ने उद्देश्यले नेपाली वैज्ञानिकहरूको टोलीले यो नवीन प्रविधि विकास गरेको हो।

यो प्रणालीले उडानकै क्रममा विमान वा ड्रोनले अगाडि पहाड, भीर वा अन्य भौगोलिक अवरोध पहिचान गरेपछि तत्काल जोखिम विश्लेषण गरी सुरक्षित वैकल्पिक मार्ग स्वतः चयन गर्छ। यदि सुरक्षित मार्ग तुरुन्तै उपलब्ध नभएमा प्रणालीले विमानलाई लोइटर (Loiter) मोड मा राख्छ, जहाँ विमान निश्चित घेराभित्र सुरक्षित रूपमा चक्कर लगाइरहन्छ। त्यस अवधिमा प्रणालीले लगातार नयाँ सुरक्षित मार्ग खोजिरहन्छ। यदि कुनै पनि सुरक्षित विकल्प उपलब्ध नभएमा विमान स्वतः आफू उडेको प्रारम्भिक स्थानमा सुरक्षित रूपमा फर्किने व्यवस्था यस प्रविधिमा गरिएको छ।

अनुसन्धान टोलीले परीक्षणका लागि Skywalker X8 नामक मानवरहित विमान प्रयोग गरेको थियो। उक्त विमानमा Pixhawk 6C Flight Controller र PX4 Autopilot Firmware जडान गरिएको थियो, जसले वास्तविक समयमै उडान विश्लेषण गरी नयाँ मार्ग निर्धारण गर्न सक्षम बनाउँछ। आधुनिक सेन्सर, उडान नियन्त्रण प्रणाली तथा बुद्धिमान् एल्गोरिदमको संयोजनबाट यो प्रविधिले विमानलाई जोखिमपूर्ण अवस्थाबाट सुरक्षित निकाल्न सहयोग गर्छ।

यस प्रविधिको वास्तविक परीक्षण मुस्ताङ जिल्लाको लेते क्षेत्रमा गरिएको थियो। परीक्षणका क्रममा ड्रोनलाई नियोजित रूपमा पहाडको भीर तथा अग्लो भूभागको करिब ५० देखि १०० मिटर नजिक पुर्‍याइएको थियो। प्रणालीले विमान ठोक्किने सम्भावना पहिचान गर्नेबित्तिकै पूर्वनिर्धारित मार्ग परिवर्तन गरी विमानलाई सुरक्षित दिशातर्फ मोडेको अनुसन्धान टोलीले जनाएको छ। परीक्षण सफल भएको र प्रणालीले अपेक्षाअनुसार काम गरेको डा. रामहरि भट्टराईले जानकारी दिएका छन्।

अनुसन्धानका क्रममा यो प्रणाली प्रयोग गरेर करिब ३० मिनेटको उडानमा १० किलोमिटरभन्दा बढी दूरीसम्म मानवरहित विमानलाई सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्न सफल भएको टोलीले जनाएको छ। यसले नेपालको कठिन भौगोलिक अवस्थामासमेत आधुनिक स्वचालित उडान प्रणाली प्रभावकारी हुन सक्ने प्रमाणित गरेको छ।

यो प्रविधि विशेषगरी विपद् व्यवस्थापनका लागि अत्यन्त उपयोगी बन्न सक्ने विश्वास गरिएको छ। भूकम्प, पहिरो, बाढी वा हिमपातका कारण सडक सम्पर्क विच्छेद भएका दुर्गम क्षेत्रमा राहत सामग्री पुर्‍याउने, औषधि ढुवानी गर्ने, बिरामीको उद्धार गर्ने तथा खोज तथा उद्धार अभियान सञ्चालन गर्दा यस्तो प्रणाली जीवनरक्षक साबित हुन सक्छ।

उड्डयन क्षेत्रका विज्ञहरूका अनुसार भविष्यमा यही प्रविधिलाई थप परिष्कृत गरी साना विमानदेखि ठूला व्यावसायिक जहाजसम्म प्रयोग गर्न सकिए नेपालजस्तो चुनौतीपूर्ण भूगोल भएका देशहरूमा हवाई दुर्घटनाको जोखिम उल्लेखनीय रूपमा घटाउन सकिने सम्भावना छ। साथै यसले नेपाललाई स्वदेशी उड्डयन प्रविधि विकास गर्ने राष्ट्रका रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि नयाँ पहिचान दिलाउन मद्दत गर्न सक्छ।

यो उपलब्धिले नेपाली वैज्ञानिकहरूको क्षमता, अनुसन्धान र नवप्रवर्तनलाई विश्वसामु चिनाउने महत्वपूर्ण अवसर सिर्जना गरेको छ। नेपालको आवश्यकता र भौगोलिक अवस्थालाई ध्यानमा राखेर विकसित गरिएको यस्तो प्रविधिले भविष्यमा उड्डयन सुरक्षा, ड्रोन सञ्चालन तथा विपद् व्यवस्थापन क्षेत्रमा नयाँ क्रान्ति ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।