डेनमार्कका वैज्ञानिकहरूको नयाँ उपलब्धि: 'Life2Vec' एआई प्रणालीले मानिसको आयु र मृत्युको जोखिम ७८ प्रतिशतसम्म पूर्वानुमान गर्न सक्ने दाबी

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence–AI) को प्रयोग स्वास्थ्य तथा चिकित्सा क्षेत्रमा तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेका बेला डेनमार्कका वैज्ञानिकहरूले विकसित गरेको 'Life2Vec' नामक नयाँ एआई प्रणालीले विश्वभरको ध्यान आकर्षित गरेको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यो प्रविधिले व्यक्तिको जीवनसँग सम्बन्धित विभिन्न सामाजिक, आर्थिक तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी तथ्याङ्कको विश्लेषण गरेर भविष्यमा हुने स्वास्थ्य जोखिम र मृत्युको सम्भावनाबारे करिब ७८ प्रतिशत सटीकतासाथ पूर्वानुमान गर्न सक्ने देखिएको छ।

Life2Vec कुनै व्यक्तिको भविष्य निश्चित रूपमा बताउने प्रणाली भने होइन। यसको उद्देश्य उपलब्ध तथ्याङ्कको विश्लेषण गरेर कुनै व्यक्तिको दीर्घकालीन स्वास्थ्य जोखिमको सम्भावना अनुमान गर्नु हो। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यस्तो प्रविधिले चिकित्सक, अनुसन्धानकर्ता तथा सार्वजनिक स्वास्थ्य योजनाकारलाई जोखिम पहिचान गर्न र समयमै आवश्यक हस्तक्षेप गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ।

यस एआई प्रणालीले उमेर, लिङ्ग, शिक्षा, रोजगारी, आम्दानी, स्वास्थ्य इतिहास तथा अन्य सामाजिक र जनसांख्यिकीय तथ्याङ्कजस्ता धेरै प्रकारका सूचनाको विश्लेषण गर्छ। त्यसपछि ठूलो परिमाणमा उपलब्ध तथ्याङ्कबाट सिकेको ढाँचाका आधारमा भविष्यका सम्भावित जोखिमहरूको अनुमान प्रस्तुत गर्छ। यही कारणले यसलाई आधुनिक डेटा विज्ञान र कृत्रिम बुद्धिमत्ताको महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार Life2Vec लाई लाखौँ व्यक्तिको गुमनाम (anonymous) तथ्याङ्क प्रयोग गरेर प्रशिक्षण दिइएको थियो। यसले व्यक्तिगत पहिचान खुल्ने जानकारीभन्दा पनि तथ्याङ्कीय ढाँचा (patterns) बाट सिक्ने भएकाले यसको मुख्य उद्देश्य वैज्ञानिक अनुसन्धान र स्वास्थ्य जोखिमको अध्ययन हो।

विशेषज्ञहरूका अनुसार भविष्यमा यस्तो प्रविधिको प्रयोग मुटुरोग, क्यान्सर, मधुमेह, मानसिक स्वास्थ्य समस्या तथा अन्य दीर्घकालीन रोगहरूको जोखिम पहिचान गर्न उपयोगी हुन सक्छ। साथै सार्वजनिक स्वास्थ्य नीति निर्माण, स्वास्थ्य सेवा योजना तथा रोकथाममुखी उपचार प्रणाली विकासमा पनि यसले महत्वपूर्ण योगदान दिन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

यद्यपि वैज्ञानिकहरूले एउटा महत्वपूर्ण कुरा स्पष्ट पारेका छन्— Life2Vec ले कुनै व्यक्तिको मृत्यु हुने निश्चित मिति वा समय बताउँदैन। यसले केवल उपलब्ध तथ्याङ्कका आधारमा सांख्यिकीय सम्भावना (statistical probability) को विश्लेषण गर्छ। त्यसैले यसको नतिजालाई अन्तिम सत्य वा व्यक्तिगत भविष्यवाणीका रूपमा लिनु उपयुक्त हुँदैन।

यस प्रकारको एआई प्रविधिको विकाससँगै गोपनीयता (Privacy), डेटा सुरक्षा (Data Security) र नैतिकता (Ethics) सम्बन्धी बहस पनि बढेको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्ता प्रणाली प्रयोग गर्दा व्यक्तिगत स्वास्थ्य तथ्याङ्कको सुरक्षा, पारदर्शिता र जिम्मेवार प्रयोग सुनिश्चित गर्नु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ।

डेनमार्कका वैज्ञानिकहरूको यो अनुसन्धानले स्वास्थ्य क्षेत्रमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको सम्भावना अझ व्यापक बनाएको छ। भविष्यमा थप अनुसन्धान, परीक्षण र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमार्फत यस्तो प्रविधिलाई अझ सुरक्षित, विश्वसनीय र प्रभावकारी बनाउने प्रयास जारी रहने अपेक्षा गरिएको छ।

यदि यस्ता एआई प्रणालीहरू जिम्मेवारीपूर्वक प्रयोग गर्न सकिए भने भविष्यमा रोगको प्रारम्भिक पहिचान, व्यक्तिगत स्वास्थ्य व्यवस्थापन तथा जीवनरक्षा गर्ने निर्णयहरूमा महत्वपूर्ण सहयोग पुग्न सक्ने विश्वास अनुसन्धानकर्ताहरूले व्यक्त गरेका छन्।

नोट: 'Life2Vec' एक अनुसन्धानमूलक एआई प्रणाली हो। यसले व्यक्तिको मृत्युको निश्चित मिति वा समय बताउँदैन, बरु उपलब्ध तथ्याङ्कका आधारमा जोखिमको सांख्यिकीय अनुमान मात्र प्रस्तुत गर्छ। कुनै पनि व्यक्तिगत स्वास्थ्य निर्णयका लागि योग्य चिकित्सकको परामर्श आवश्यक हुन्छ।