UNODC रिपोर्ट: एआई प्रयोग गरेर हुने साइबर ठगीबाट एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा ८८ अर्ब डलरभन्दा बढी क्षति, नयाँ चेतावनी जारी

एआईको दुरुपयोग गर्दै साइबर अपराधको विस्तार: UNODC ले दियो गम्भीर चेतावनी

संयुक्त राष्ट्रसंघको लागुऔषध तथा अपराधसम्बन्धी कार्यालय (UNODC) ले सार्वजनिक गरेको नयाँ प्रतिवेदनले एसिया–प्रशान्त क्षेत्रमा साइबर अपराधको अवस्था निकै गम्भीर बन्दै गएको देखाएको छ। प्रतिवेदनअनुसार सन् २०२५ मा मात्र यस क्षेत्रमा सञ्चालन गरिएका साइबर ठगीका कारण पीडितहरूले कम्तीमा ८८ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको आर्थिक क्षति बेहोरेका छन्। अनुसन्धानकर्ताहरूले वास्तविक क्षति ११४.१ अर्ब अमेरिकी डलरसम्म पुग्न सक्ने अनुमान गरेका छन्।

प्रतिवेदनले पछिल्ला वर्षहरूमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) साइबर अपराधीहरूको नयाँ हतियार बन्दै गएको उल्लेख गरेको छ। AI को प्रयोग गरेर अपराधीहरूले वास्तविक व्यक्तिको आवाज नक्कल गर्ने, नक्कली भिडियो (Deepfake) तयार गर्ने, विश्वासिलो देखिने इमेल तथा सन्देश पठाउने, नक्कली लगानी प्लेटफर्म सञ्चालन गर्ने तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत ठगी गर्ने जस्ता नयाँ तरिका अपनाइरहेका छन्।

UNODC का अनुसार दक्षिण–पूर्वी एसिया अहिले विश्वव्यापी साइबर स्क्याम सञ्चालनको प्रमुख केन्द्रमध्ये एक बन्दै गएको छ। त्यहाँबाट विभिन्न देशका नागरिकलाई लक्षित गरी नक्कली लगानी योजना, अनलाइन रोजगारी, प्रेम सम्बन्ध (Romance Scam), क्रिप्टोकरेन्सी लगानी, बैंकिङ ठगी तथा अन्य डिजिटल अपराध सञ्चालन भइरहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ।

प्रतिवेदनले साइबर अपराध केवल अनलाइन ठगीमा सीमित नरहेको पनि जनाएको छ। यस्ता आपराधिक सञ्जालहरू मनी लाउन्डरिङ, मानव तस्करी, डेटा चोरी, नक्कली वित्तीय कारोबार तथा अवैध बैंकिङ गतिविधि सँग पनि जोडिएका छन्। केही स्क्याम सेन्टरहरूमा मानव तस्करीमार्फत ल्याइएका व्यक्तिहरूलाई जबर्जस्ती अनलाइन ठगी गर्न बाध्य बनाइएको उल्लेख गरिएको छ।

UNODC का अनुसार दक्षिण–पूर्वी एसियामा सञ्चालित यस्ता स्क्याम केन्द्रहरूमा कम्तीमा ८० देश तथा क्षेत्रका नागरिक फेला परेका छन्। यसले साइबर अपराध अब कुनै एक देशको समस्या नभई अन्तर्राष्ट्रिय संगठित अपराधको रूप लिइसकेको संकेत गर्दछ।

साइबर सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार AI को तीव्र विकाससँगै साइबर अपराध पनि झन् परिष्कृत हुँदै गइरहेको छ। सामान्य प्रयोगकर्ताले नक्कली वेबसाइट, फिसिङ लिंक, डीपफेक भिडियो वा नक्कली ग्राहक सेवा प्रतिनिधि छुट्याउन कठिन हुने भएकाले डिजिटल सचेतना अत्यन्त आवश्यक भएको उनीहरूको भनाइ छ।

विशेषज्ञहरूले अनलाइन सुरक्षाका लागि केही महत्वपूर्ण सुझाव दिएका छन्:

• अपरिचित लिंक वा फाइल नखोल्ने।
• OTP, पासवर्ड, PIN वा बैंक विवरण कसैसँग पनि साझा नगर्ने।
• सामाजिक सञ्जाल वा मेसेजिङ एपमा आएका शंकास्पद लगानी तथा रोजगारीका प्रस्तावमा विश्वास नगर्ने।
• दुई तहको सुरक्षा (Two-Factor Authentication) प्रयोग गर्ने।
• आधिकारिक वेबसाइट र एप मात्र प्रयोग गर्ने।
• शंकास्पद गतिविधि देखिएमा सम्बन्धित बैंक वा साइबर अपराध अनुसन्धान निकायलाई तुरुन्त जानकारी गराउने।

विशेषज्ञहरूका अनुसार भविष्यमा AI प्रविधि अझ उन्नत हुँदै जाँदा साइबर सुरक्षा प्रणाली पनि सोहीअनुसार सुदृढ बनाउनुपर्ने आवश्यकता बढ्दै गएको छ। सरकार, निजी क्षेत्र, प्रविधि कम्पनी तथा सर्वसाधारणबीचको सहकार्यबाट मात्र यस्तो बढ्दो साइबर अपराधलाई प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रण गर्न सकिने विश्वास गरिएको छ।

स्रोत: संयुक्त राष्ट्रसंघको लागुऔषध तथा अपराधसम्बन्धी कार्यालय (UNODC)